top of page
Image by engin akyurt

Klassieke literatuur inspireert muziek en beeldende kunst

En tot in verre landen, waar Romeinse macht zal heersen,

zal men mij lezen en ik zal door alle eeuwen heen

- als dichterswoorden waarheid zingen – roemvol blijven leven.

Dit zijn de slotverzen van een van de meest fascinerende boeken uit de Romeinse literatuur: Ovidius’ Metamorphosen. En hij heeft gelijk gekregen: zijn prachtige verhalen zijn onsterfelijk gebleken en worden nog steeds gelezen. Talrijk zijn de componisten en beeldende kunstenaars die zich door de eeuwen heen hebben laten inspireren door de vele tot de verbeelding sprekende figuren uit Ovidius’ meesterwerk: Orpheus en Eurydice, Apollo en Daphne, Acis en Galatea ... Ook andere auteurs uit de Romeinse en Griekse oudheid blijven tot de verbeelding spreken.

Vergilius, Livius en Tacitus uit Rome, Homeros en de tragediedichters uit Griekenland voeren mythologische en historische personages ten tonele die in hun vaak dramatische lotgevallen nog steeds als afspiegeling kunnen fungeren van de huidige, sterke of zwakke, arme of rijke, machtwellustige of verdrukte, verliefde of in de liefde ontgoochelde mens. Vandaar ons initiatief om hen via de relatie muziek-beeldende kunst tot leven te wekken in beknopte verhalen, toegespitst op luisteren, kijken en ontroerd worden.

Ignace Bossuyt

Jo Haerens

Jan Van Daele

Kunst en muziek in dialoog - Reeks II
Apollo & Daphne (Bernini), Galleria Borghese, Rome, foto Architas 2018, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons, detail

Apollo verliefd - Daphne in wanhoop

Ovidius, Metamorphosen  I

Georg Friedrich Haendel

Gian Lorenzo Bernini

Detail van Die Klage, Käthe Kollwitz, 1938 – 1941 (geut voor 1960), Städel Museum, Frankfurt am Main, CC0

Dido's afscheid

Vergilius, Aeneis

Henry Purcell

Käthe Kollwitz

Detail uit 'Val van Phaëton', P.P. Rubens, olieverfschets op paneel, 28 x 27,5 cm, 1637, KMSK Brussel, foto Sailko, CC BY 3.0 via Wikimedia Commons

De Val van Phaëton

Ovidius, Metamorphosen I en II

Camille Saint-Saëns

Pieter Paul Rubens

Detail uit: 'De Geboorte van Venus', Andro Botticelli, ca. 1485, tempera op doek, 172 x 278 cm, Uffizi Gallery, Firenze, Google Art Project, Edited, CC0 via Wikimedia Commons

De geboorte van Venus

Hesiodos, Theogonia, 178-200

Ottorino Respighi

Sandro Botticelli

'Apollo', detail uit 'Parnassus', fresco van Rafaël (1511), Stanza della Segnatura, Estancia del Sello, Palazzo Apostolico, Vaticaans museum, CC0 via Wikimedia Commons.

Parnassus

Hesiodos, Theogonia en andere Griekse mythen

François Couperin

Raffaello Sanzio

Detail uit 'Riconciliazione di Coriolano', Luca Signorelli, 1508-1509, 126 x 126 cm, fresco, collectie Palazzo del Magnifico, National Gallery, CC0, via Wikimedia Commons

Coriolanus

Titus Livius, Ab urbe condita, II, 40

Ludwig van Beethoven

Luca Signorelli

'Labyrint', C-mine Genk, 2015, Gijs Van Vaerenbergh, foto Jan Van Daele, 2020

Theseus en de Minotaurus

Plutarchos, Parallelle levens

Georg Friedrich Haendel

Gijs Van Vaerenbergh en Heinrich Füssli

Detail uit 'Le Désespéré', Gustave Courber, 1843-1845, olieverf op canvas, 45 x 54 cm, Privécollectie, CC0 via Wikimedia Commons

Hercules en Deianira

Sophokles, Ovidius, Seneca

Georg Friedrich Haendel

Edvard Munch, Chaïm Soutine, Gustave Courbet

Detail van 'Delphische Sibylle', Michelangelo, fresco, 1508-1523, Sixtijnse kapel,  foto Jörg Bittner Unna, CC BY-3.0 via Wikimedia Commons

Sibylle

Vergilius, Aeneis, VI 42-51

Orlandus Lassus

Van Eyck, Signorelli, Michelangelo, Rafaël

'Liefde', Joseph Mendes da Costa, 1917, brons, beeldentuin van het Kröller-Müller museum, CC BY 3.0 foto Henk Monster via Wikimedia Commons

Ariadnes klaagzang

Ovidius' Heroides en Catullus' Carmen 64

Claudio Monteverdi

Mendes da Costa, Noguchi, Etrog, Rodin, Hepworth

Detail na 90° rotatie, Narcissus, Caravaggio (1571-1610), Galleria Nazionale d'Arte Antica, CC0 via Wikimedia Commons

Narcissus en zijn spiegelbeeld

Ovidius, Metamorphosen III

Benjamin Britten

Caravaggio

Detail uit 'Perseus Cycle 7: The Doom Fulfilled', Sir Edward Coley Burne-Jones, 1888, Southampton City Art Gallery, CC0 via Wikimedia Commons

Perseus en Andromeda

Ovidius, Metamorphosen IV en V

Jean-Baptiste Lully

Edward Burne-Jones

Orpheus and Eurydice, Auguste Rodin, marmeren beeld uit 1893, 124 cm hoog, Metropolitan Museum of Art, CC0 via Wikimedia Commons

Orpheus in de onderwereld

Ovidius, Metamorphosen X

Claudio Monteverdi

Auguste Rodin

Detail uit: 'Lucretia', Rembrandt van Rijn, 1666, olieverf op canvas 110 x 92 cm, Minneapolis Institute of Art, CC0  Google Art Project, via Wikimedia Commons

Lucretia

Titus Livius, Ab urbe condita, I, 57-59

Georg Friedrich Haendel

Rembrandt van Rijn

'Leander, stervend op de oever van de Hellespont', Joris Geefs, marmeren versie uit 1886, KMSKA, foto Jan Van Daele

Hero en Leander

Mousaios, Hero en Leander

Georg Friedrich Haendel

Joseph Mallord William Turner

Detail van Grieks aardewerk, Lékanis-deksel, 'Marsyas  met aulos en Apollo met lier', Paestum, 390-380AD, Louvre, © 1993 RMN-Grand Palais (musée du Louvre) / Hervé Lewandowski

Pan en Marsyas

Ovidius, Metamorphosen XI en VI

Claude Debussy

P. P. Rubens & A. Kapoor

Detail uit 'De stervende Seneca', P.P. Rubens, 1612-1623, olieverf op paneel, 185x155cm, Alte Pinakothek, CC BY-4.0 Alte Pinakothek en ook CC0 Wikimedia Commons

De Stervende Seneca

Tacitus, Annales, XVI

Claudio Monteverdi

P.P. Rubens, E. Barron, M. D. Sánchez, J.L. David,

Detail van 'Prometheus', O. Zadkine, 1956, Place Saint-Germains-des-Prés, Parijs, foto Jan Van Daele

Prometheus

Ovidius, Metamorphosen, I

Ludwig van Beethoven

Wotruba, Zadkine, Barlach

'Monument van Troost', Philip Aguirre y Otegui, 2009, Humanistisch Sculpturenpark, VUB, Etterbeek, foto Jan Van Daele 2023

Antigone en Oedipus

Sophokles: Oedipus koning en Oedipus in Kolonos.

Franz Schubert

Philip Aguirre y Ortegui, Caspar David Friedrich, Arnold Böcklin

Semele, detail uit 'Jupiter en Semele', Gustave Moreau, 1894-95, olieverf op doek, 213 x 118 cm, Musée Gustave Moreau, CC0 foto Fashionone via Wikimedia Commons.

Somnus en Semele

Ovidius, Metamorphosen (XI, 592 e.v.) en Metamorphosen (III, 260-309)

Georg Friedrich Haendel

Gustave Moreau

Namenindex: componisten, beeldende kunstenaars, e.a.

 

Namen en cijfers in vetjes verwijzen naar een bijdrage waar de componist of beeldende kunstenaar centraal staat.

Aguirre y Ortegui, Philippe (°1961) - 18

Alberti, Leon Battista (1404-1472) - 2

Albrecht van Beieren (1528-1579) - 17

Albrecht van Oostenrijk (1559-1621) - 12

Alexander VI Borgia, paus (1431-1503) - 9

Anna van Hannover (1709-1759) - 9, 13

Augustinus van Hippo (354-430) - 17

Bach, Johann Sebastian Bach (1685-1750) - 12

Balfour, Arthur (1848-1930) - 4

Ballard, Christophe (1641-1715) - 4

Barbieri, Filippo (ca. 1426-1487) - 17

Barlach, Ernst (1870-1938) - 3, 16

Barron, Eduardo (1858-1911) - 14

Bartolomeo, Domenico di (1458?-1501) - 11

Bartolino, Lorenzo (1777-1850) - 16

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) - 11, 16, 18

Bellotto, Bernardo (Canaletto II) (1722-1780) - 11

Berlage, Hendrik Petrus (1856-1934) - 19

Berna, Marie - 18

Bernini, Gian Lorenzo (1589-1680) - 1

Beuys, Joseph (1921-1986) - 16

Bluck, John (actief ts. 1797 en 1819) - 20

Boccaccio, Giovanni (1313-1375) - 9

Boccherini, Luigi (1743-1805) - 16

Böcklin, Arnold (1827-1901) - 18

Böhm, Theobald (1794-1881) - 12

Bommer, Caroline (1793-1847) - 18

Borghese, Scipione (1577-1633) - 1

Borghese, Aurelia - 11

Borghese, Niccolò (1432-1500) - 11

Botticelli, Sandro (1445-1510) - 7

Bourdelle, Émile-Antoine (1861-1929) - 19

Brahms, Johannes (1833-1897) - 18

Bramante, Donato (1444-1514) - 9

Brancusi, Constantin (1876-1957) - 19

Britten, Benjamin (1913-1976) - 2

Broughton, Thomas (1704-1774) - 15

Brueghel de Oudere, Jan (1568-1620) - 12

Bruyas, Alfred (1821-1877) - 15

Burne-Jones, Edward (1833-1898) - 4

Busenello, Giovanni Francesco (1598-1659) - 14

Caravaggio (1571-1610) - 2, 5

Carestini, Giovanni (1700-1760) - 13

Caroline van Brandenburg-Ansbach (1683-1737) - 20

Cassou, Jean (1897-1986) - 16

Cavalli, Francesco (1602-1676) - 14

Chassériau, Théodore (1819) - 20

Chigi, Agostino (1466-1520) - 17

Clementi, Muzio (1752-1832) - 9

Cleve, Joos van (ca. 1484/90-ca. 1540/41) - 8

Collin, Heinrich Joseph von (1771-1811) - 11

Conradi, Johann Georg (+1699) - 13

Corelli, Arcangelo (1653-1713) - 9, 10

Couperin, François (1668-1733) - 9

Courbet, Gustave (1819-1877) - 15

Cozzarelli, Giacomo (1453-1515) - 11

Dante Alighieri (1265-1321) - 1, 9, 13, 19

David, Jacques-Louis (1748-1825) - 13, 14

Debussy, Claude (1862-1918) - 10, 12

Delacroix, Eugène (1798-1863) - 20

Durastanti, Margherita (ca.1685-na 1734) - 8

Etrog, Sorel (1933-2014) - 19

Eyck, Jan Carel van (1649-1686/1706?) - 5

Eyck, Jan van (1390-1441) - 17

Eyck, Hubert van (1366-1426) - 17

Faber, John jr. (1684-1756) - 13

Ferrari, Benedetto (ca. 1603-1681) - 14

Filips IV an Spanje (1605-1665) - 5

Fra Angelico (1395-1455) - 17

Francesca, Piero della (+1492) - 11

Freud, Sigmund (1856-1939) - 19

Friedrich, Caspar David (1774-1840) - 18

Füssli, Johann Heinrich (1741-1825) - 13

Fux, Johann Joseph (1660-1741) - 9

Geefs, Joris (1850-1933) - 10

Genga, Girolamo (1476-1551) - 11

Gentileschi, Artemisia (1593-1653) - 8

George II, koning van Engeland (1683-1760) - 9, 20

Gijs, Pieterjan (°1981) - 13

Goethe, Johann Wolfgang von (1749-1832) - 16

Gonzaga, Francesco IV (1586-1612) - 19

Gonzaga, Vincenzo I (1562-1612) - 19

Grimani, Vincenzo (1652-1710) - 14

Haendel, Georg Friedrich (1685-1759) - 1, 8, 9, 10, 13, 14,15, 20

Hammacher, Bram (1897-2002) - 19

Haydn, Joseph (1732-1809) - 13

Heine, Heinrich (1797-1856) - 18

Hepworth, Barbara (1903-1975) - 19

Hoffmann, Ernst Theodor (1776-1822) - 11

Hollanders de Ouderaen, mevr. - 12

Isabella van Spanje (1566-1633) - 12

Juel, Dagny (1867-1901) - 15

Julius II, paus (1443-1513) - 9

Kapoor, Anish (°1954) - 12

Knapton, George (1698-1778) - 13

Kollwitz, Käthe (1867-1945) - 3

Kriehuber, Josef (1800-1876) - 18

Kröller, Anton (1862-1941) - 19

Kröller-Müller, Helene (1869-1939) - 19

Lassus, Orlandus (1532-1594) - 3, 17

Lassus, Rudolf de (ca. 1563-1625/26) - 17

Lipchitz, Jacques (1891-1973) - 19

Liszt, Franz (1811-1886) - 5

Lobkowitz, Joseph Franz von (1772-1816) - 11

Lodewijk XIV (1643-1715) - 4

Lully, Jean-Baptiste (1632-1687) - 4, 9

Maillol, Aristide (1861-1944) -19

Manelli, Francesco (ca. 1595-1667) - 14

Margaretha van Savoye (1589-1655) - 19

Marinelli, Lucrezia (1571-1653) - 10

Mattheson, Johann (1681-1764) - 8

Mayrhofer, Johann (1787- 1836) - 18

Medici, Cosimo de’ (1519-1574) - 7

Medici, Giuliano de’ (1453-1478) - 7

Medici, Lorenzo de’ (1449-1492) - 7

Mendes da Costa, Joseph (1863-1939 - 19

Metternich, Klemens von (1773-1859) - 18

Michelangelo Buonarotti (1475-1564) - 5, 6, 9, 11, 13, 17

Mielich, Hans (1516-1573) - 17

Modigliani, Amedeo (1884-1920) - 15

Monteverdi, Claudio (1567-1643) - 6, 13, 14, 19

Moreau, Gustave (1826-1898) - 20

Morris, Jane (1839-1914) - 4

Morris, William (1834-1896) - 4

Mourey, Gabriel (1865-1943) - 12

Mozart, Wolfgang Amadeus (1756-1791) - 18

Müller, Wilhelm (1794-1827) - 18

Munch, Edvard (1863-1944) - 15, 19

Napoleon Bonaparte (1769-1821) - 16

Noguchi, Isamu (1904-1988) - 19

Ottoboni, Pietro (1667-1740) - 10

Parsons, John Robert (ca. 1826-1909) - 4

Pauwels, Caroline (1964-2022) - 18

Permeke, Constant (1886-1952) - 19

Perugino, Pietro (ca. 1450-1523) - 17

Petrarca, Francesco (1304-1374) - 9

Petrucci, Pandolfo (1452-1512) - 11

Phalèse, Pierre, jr. (ca. 1545-1629) - 19

Picasso, Pablo (1881-1973) - 19

Pijpelinckx, Maria (1538-1608) - 5

Pinturicchio (1454-1513) - 11, 17

Pius III, paus (1439-1503) - 11

Purcell, Henry (1659-1695) - 3, 14

Poliziano, Angelo (1454-1494) - 7

Pourbus, Frans II (1569-1622) - 19

Przybyszewski, Stanisław (1868-1929) - 15

Pugin, Auguste Charles (1762-1832) - 20

Quinault, Philippe (1635-1688) - 4

Racine, Jean (1639-1699) - 15

Rafaël (Raffaello Sanzio) (1483-1520) - 4, 5, 8, 9, 11, 17

Raimondi, Marcantonio (1480-1534) - 8

Rameau, Jean-Philippe (1683-1764) - 13

Ravel, Maurice (1875-1937) - 7

Rellstab, Ludwig (1799-1860) - 18

Rembrandt van Rijn (1606-1669) - 8

Renoir, Auguste (1841-1919) - 12

Respighi, Ottorino (1879-1936) - 7

Reynolds, Sir Joshua (1723-1792) - 13

Rijn, Titus van (1641-1668) - 8

Rimsky-Korsakov, Nikolaj (1844-1908) - 7

Rinuccini, Ottavio (1562-1621) - 19

Rodin, Auguste (1840-1917) - 6, 19

Rossetti, Dante Gabriel (1828-1882) - 4

Rouault, Geogres (1871-1958) - 20

Rouse, Christopher (1949-2019) - 5

Rowlandson, Thomas (1756-1827) - 20

Rubens, Pieter Paul (1577-1640) - 5, 12, 14, 19

Ruspoli, Francesco Maria (1672-1731) - 8

Saint-Saëns, Camille (1835-1921) - 5, 11

Sánchez, Manuel Domínguez (1840-1906) - 14

Scarlatti, Alessandro 1660-1725) - 15

Schadow, Johann Gottfried (1764-1850) - 16

Schubert, Franz (1797-1828) - 18

Schütz, Heinrich (1585-1672) - 19

Shakespeare, William (1564-1616) - 11, 13

Siddal, Elisabeth (1829-1862) - 4

Signoreli, Luca (ca. 1445-1523) - 11, 17

Smetana, Bedrich (1824-1884) - 11

Soutine, Chaïm (1893-1943) - 15

Sprague Coolidge, Elisabeth (1864-1953) - 7

Stoffels, Hendrickje (1626-1663) - 8                     

Strada de Pò, Anna Maria (actief ts. 1720 en 1741) -13

Strauss, Richard (1864-1949) - 7, 13

Stravinsky, Igor (1882-1971) - 7, 9

Striggio, Alessandro jr. (ca. 1573-1630) - 6

Strindberg, August (1849-1912) - 15

Telemann, Georg Philipp (1681-1767) - 9

Tintoretto (1518-1594) - 5

Turner, Joseph Mallord William (1775-1851) - 10

Vaerenbergh, Arnout Van (°1981) - 13

Vasari, Giorgio (1511-1574) - 7, 9

Velazquez, Diego (1599-1660) - 5

Viganò, Maria - 16

Viganò, Salvatore (1769-1821) - 16

Vinci, Leonardo da (1492-1519) - 5, 9

Vorsterman, Lucas (1595/96-1674/75) - 14

Westerhout, Arnold van (1651-1725) - 8

Wilhelm V van Beieren (1548-1626) - 17

Willem III van Oranje (1650-1702) - 4

Willem IV van Oranje (1711-1751) - 9, 13

Wotruba, Fritz (1907-1975) - 16

Zadkine, Ossip (1888-1967) - 16

Namenindex: auteurs uit de klassieke oudheid

 

Aeschylos - 16

Catullus - 9, 19

Dio Cassius - 14

Ennius - 9

Herodotos - 12

Hesiodos - 7, 9, 14, 16

Homeros - 9, 13, 20

Hyginus - 12

Lactantius - 17

Livius - 8, 11, 14

Ovidius - 1, 2, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 15, 16, 19, 20

Plutarchos - 11, 12, 13, 14

Propertius - 9

Sappho - 9

Sophokles - 15, 18

Suetonius - 14

Tacitus - 14

Tibullus - 9

Vergilius - 3, 9, 10, 17

Namenindex: mythologische en historische figuren uit de klassieke oudheid

 

Achilleus - 19

Aeneas - 3, 7, 17

Agrippina - 14

Alecto - 15

Alkibiades - 11

Amphion - 16

Anchises - 7

Andromeda - 4

Anna - 3

Antigone - 18

Aphrodite (Venus) - 7, 10

Apollo - 1, 9, 12, 16, 20

Ariadne - 13, 19, 20

Arion - 16

Athamas - 20

Athena (Minerva) - 9, 12, 14

Aurora - 20

Bacchus (Dionysos) - 7, 13, 16, 20

Cadmus - 20

Calliope - 9

Charon - 6, 18

Chloris - 7

Clio - 9

Coriolanus, G(n)aeus Marcius - 11

Cupido - 1, 3, 12, 20

Cyclopen - 20

Daedalus - 13

Danaë - 4, 7

Daphne (Dafne) - 1, 12

Deianira - 15

Dido - 3, 7, 17

Dionysos (Bacchus) - 7, 13, 16, 20

Drusilla - 14

Echo - 2

Eridanus - 5

Eurydice - 6, 14

Eurytus - 15

Euterpe - 9, 16

Furiën (Eryniën) - 15

Gaia - 7

Gratiën - 16

Hades - 4

Hekate - 20

Helena - 6

Helicon - 12

Helios - 5, 12

Hellespont - 10

Hercules - 13, 15, 20

Hermes - 12

Hero - 10

Hippolytos - 13

Hyllus - 15

Hypocrene - 9

Horae - 5, 7

Ino - 20

Iocaste - 18

Iole - 15

Iris - 20

Japetus - 16

Juno - 4, 20

Jupiter (Zeus) - 4, 5, 7, 20

Kreon - 18

Kronos - 7

Laios - 18

Laocoön - 9

Leander - 10

Leda - 7

Lichas- 15

Lucius Tarquinius Collatinus - 8

Lucius Tarquinius Superbus - 8

Lucretia - 8

Marsyas - 12

Medusa - 4

Megaera - 15

Melanippe - 13

Melpomene - 16

Mercurius - 14

Midas - 12

Minerva (Athena) - 9, 12, 14

Minos - 13

Minotaurus - 13, 19

Morpheus - 13, 20

Mousaios - 10

Muzen - 9, 16

Narcissus - 2

Neptunus - 4

Nereïden - 4

Nero - 14

Nessus - 15

Octavia - 14

Oedipus - 18

Olympos - 14, 15

Orpheus - 6, 9, 14, 16

Otho - 14

Ouranos - 7

Pan - 12, 16, 20

Parnassus - 9, 12, 16

Pasiphae - 13

Pasithea - 20

Paulina - 14

Pegasus - 9

Peleus - 19

Peneus - 1

Perseus - 4, 7

Phaedra - 13

Phaëton - 5, 12

Poppea - 14

Poseidon - 13

Prometheus - 16

Romulus - 8

Semele - 15, 20

Seneca - 14, 15

Sextus Tarquinius Superbus - 8

Semele - 7, 20

Sibylle - 17

Somnus - 13, 20

Syrinx - 12

Terpsichore - 9, 16

Thalia - 9, 16

Theseus - 13, 18, 19, 20

Thetis -19

Tisiphone - 15

Titanen - 16

Tmolus - 12

Tritonen - 4

Venus (Aphrodite) - 7, 10

Veturia - 11

Volumnia - 11

Zephyros - 7

Zeus (Jupiter) - 4, 5, 7, 20

Namenindex II
bottom of page